Äöpen houfmenu
zeventiende iew -- achtiende iew -- negentiende iew

D'n achtienden iew vaan de christeleke jaortèlling leep vaan 1701 tot 1800. In Wes-Europa zuut me laankzaam mer zeker d'n euvergaank vaan de Vreugmodernen tied nao de Nuisten tied. E wetensjappelek wereldbeeld, de Verleechting, verspreit ziech oonder de bovelaog vaan de bevolking, mèt talloes tegereacties. 't Ind vaan d'n iew weurt gekinmerk door anti-koloniaol revoltes in Amerika, en door de Franse Revolutie in Wes-Europa.

Inhawd

Groete gebäörtenisseBewirk

 
Vrei vaan Utrech.
 
Lowie XVI weurt geëxecuteerd in jannewarie 1793, inkel maond nao zien aofzètting.

WetensjapBewirk

 
Cook zien kaart vaan Newfoundland.
 
D'n telescoop boemèt Herschel Uranus oontdèkde.
 
Iersten drök vaan Kant zien Kritik der reinen Vernunft.

OontdèkkingsreizeBewirk

De mieste groete landmassa's waore in d'n achtienden iew wel oontdèk. Groete veuroetgaank woort evels gemaak mèt 't in kaart bringe vaan köslijne en 't zeuke nao aofgelege eilendsjes. Oontdèkkinge zien vaanoet Europees perspectief wienie neet aanders gezag.

  • ca. 1720: Indonesische "trepangers" verkinne de noordkös vaan Australië.
  • 1741: 'n Expeditie oonder Vitus Bering, bezeg mèt 't in kaart bringe vaan de noordkös vaan Siberië, oontdèk Alaska.
  • 1767: James Cook bringk nao jaore minutieus oonderzeuk de kös vaan Newfoundland in kaart.
  • 1770: Cook verkint, meugelek es iersten Europeaon oets, de ooskös vaan Australië.
  • 1778: 'n Expeditie oonder Cook oontdèk Hawaï; heer neump d'n arsjipel de "Sandwicheilen".

NatuurwetensjappeBewirk

WiskundeBewirk

  • 1748: Leonhard Euler sjrijf 't standaardwerk Introductio in analysin infinitorum.

MinswetensjappeBewirk

FilosofieBewirk

OetvindingeBewirk

ReligieBewirk

 
Nege predikante vergadere euver de psalme vaan 1773.

KunsteBewirk

 
Gulliver in Lilliput, oet 't book Gulliver's travels.

Aon 't begin vaan d'n iew waor Europa (en e groet deil vaan Amerika) nog in de ban vaan de barok. Grof-eweg associeert me de barok mèt de regering vaan de Franse keuning Lowie XIV, 't rococo mèt Lowie XV en 't classicisme mèt Lowie XVI. Ouch nao de val vaan de Franse monarchie blijf 't classicisme in de mode; me sprik daan vaan empire. Dees stijle gelle veural veur arsjitectuur en beeldende kuns, meh weure ouch op de meziek touwgepas. In de literatuur zien (ouch) aander genres vaan belaank, oonder mie Sturm und Drang en romantiek. Veur de literatuur is wijer de opkoms vaan de roman vaan belaank; wat tot daan touw es zuver volksliteratuur woort gezeen, weurt noe laankzaam e volweerdeg genre.

SportBewirk

Sport leefde in d'n achtienden iew nog neet zoe wie noe, ouch neet oonder de elite. Toch begóste zeker in Ingeland en Sjotland sommege speule vaste vörm te kriege.

  • 1744: De ierste versie vaan de Laws of cricket weurt opgesjreve.
  • 1744: De Company of Gentlemen Golfers in Leith sjrijf de ajds bekinde regele veur 't golf op.
  • 1780: Iersten Epsom Derby

PersoenelekhedeBewirk

JaoreBewirk

Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Achtiende_iew&oldid=424016"