Äöpen houfmenu

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.


Amapá
Sjtaot van Brazilië

Bandeira do Amapá.svg

Brasao amapa.jpg

Amapa in Brazil.svg

Code AP
Regio Noord
Hoofsjtad Macapá
Gouvernäör Waldez Góes
Aantal gemeintes 16 (lies)
Opperflaakde 142.829 km²
Inwoeners
Deechde:
766.679 (2015)
5,37/km²
Tiedzaone UTC -3

Amapá is 'ne staot vaan Brazilië, in de macroregio Noord (Norte). Ze ligk aon de linkerkant vaan de Amazone in häören oonderloup, zoewie aon d'n Atlantischen Oceaon. Amapá grens mèt de klok mèt aon Frans Guyana, de zie, Pará en e klei stökske Suriname. Historisch maak 't deil oet vaan de Guiana's. In de Braziliaanse volksmoond gelt 'r dèks es de staot vaan 't hoeg noorde, allewel tot Roraima noordeleker ligk. Tot 1943 maakde Amapá staotkundeg deil oet vaan Pará; daonao waor 't tot 1988 e territorium.

Inhawd

Fysische geografieBewirk

Amapá besteit nog veur e zier groet deil (98%) oet zien oersprunkeleke vegetatie. Neve bos is dit oonder mie savanneland. De fysische geografie vaan Amapá weurt bepaold door diverse reviere. De grens mèt Frans Guyana weurt veur 't groetste deil gemaak door de Oiapoque (aon de Franse kant Oyapock geneump), aon de zuidkant vint me wie gezag de Amazone. Daotösse struime oonder mie (vaan noord nao zuid) de Cunani, de Calçoene, d'n Amapá, de Flechal (kort veur hunne moond in d'n Oceaon koume die twie same) en d'n Araguari. De Jari, 'n zijrevier vaan de Amazone, vörmp e groet deil vaan de wesgrens vaan de staot. Veur de kös vaan Amapá ligk 't Ilha do Maracá, e vlaak, gooddeils nog oongesjonne en zoe good wie oonbewoend eiland. De staot is euver 't algemein rillatief vlaak; in 't noordweste ('t insegste stök boe water neet de grens vaan de staot vörmp) is 't get heuvelechteger en kin 't reliëf tot 500 meter oploupe. De diverse geneumde reviere (boete netuurlek de Amazone) oontspringe in dat gebeed.

Amapá, wat op d'n eveneer ligk, heet e tropisch klimaot mèt veural in d'n iersten hèlf vaan 't jaor hiel väöl rege. De res vaan 't jaor is 't e stök druger; de staot heet e moessonklimaot (Am).

PolitiekBewirk

Amapá heet wie alle staote 'n eige parlemint, wat 24 zedele tèlt. Gouverneur is op dit momint (september 2016) Waldez Góes vaan de PTD.

Wijer indeilingBewirk

Amapá umvat 't rillatief klein aontal vaan zestien gemeintes. Dees gemeintes zien veur statistische doele gegróppeerd in veer microregio's en twie mesoregio's.

Gemeinte Oppervlak Inwoeners Keertsje
Norte do Amapá
Amapá
Amapá 9.168,787 km² 8.483  
Pracuuba 4.956,739 km² 4.404  
Tartarugalzinho 6.711,950 km² 15.212  
Oiapoque
Calçoene 14.269,258 km² 9.979  
Oiapoque 22.626,018 km² 24.263  
Sul do Amapá
Macapá
Cutias do Araguary 2.114,732 km² 4.634  
Ferreira Gomes 5.046,969 km² 6.714  
Itaubal 1.703,793 km² 4.836  
Macapá 6.407,123 km² 456.171  
Pedra Branca do Amapari 9.495,032 km² 10.773  
Porto Grande 4.401,763 km² 16.825  
Santana 1.577,517 km² 110.565  
Serra do Navio 7.756,506 km² 4.761  
Mazagão
Laranjal do Jari 30.966,177 km² 39.805  
Mazagão 13.131 km² 19.157  
Vitória do Jari 2.482,602 km² 12.445  

N.B.: De bevolkingsaontalle stamme neet allemaol oet 'tzelfde jaor.

BevolkingBewirk

Etnische gróppeBewirk

De bevolkingssamestèlling vaan Amapá dreug de spoere vaan zie slaovernijverleie: de mierderheid vaan de bevolking (62,2% in 2008) is pardo ofwel vaan gemingk blaank en zwart blood. Blaanke vörme 27,6% vaan de bevolking, negers 8,1%. Mèt 2% veur de indiaone en de Aziaote same kint Amapá e rillatief groet aontal inheimse lui.

TaolBewirk

In Amapá sprik me 't Noord-Braziliaans Portugees, e dialek wat me in gans 't Amazonegebeed sprik. Dit dialek kinmerk ziech door 'n rillatief vaan 't Standaardportugees aofwiekende oetspraok, die zelfs nog get conservatiever is es wat in Brazilië allewijl es de norm gelt.

De inheimse bevolking vaan de staot sprik volgens Ethnologue de volgende taole: Apalaí ('n Caribische taol, veural 'n taol vaan Pará), Galibi ('n Caribische taol), Iamapa (isolaot), Karipúna (Caribisch, oetgestorve of zoe good wie) wie ouch Karipúna-Frans ('n creooltaol), [Palikúr]] ('n Maipurataol) en Wayampi ('n Tupitaol).

EconomieBewirk

De Minseleke Oontwikkelingsindex (HDI) vaan Amapá laog in 2010 op 0,708, neet wied vaan 't lendelek gemiddelde. Veural Macapá profiteert, es haveplaots aon de moond vaan de Amazone, vaan de wereldhandel. De res vaan de staot is evels zier lendelek, geriech op de primaire sector en nogal einzijeg. De mijnbouw is zier belaankriek; iezererts maak 90% vaan d'n export oet. Ouch mangaan weurt in de staot gewonne. De res vaan d'n export weurt veural ingenome door hout en noete en vröchte. Me verbouwt hei väöl maniok, paraneut en ries.

HistorieBewirk

Amapá is al zier vreug in de historie vaan de oontdèkkingsreize door Europeaone aongedoon. De ierste Portugees koloniste vestegde ziech evels zuielek vaan d'n Amazonemoond. Volgens 't Verdraag vaan Tordesillas oet 1494 waor dit gebeed ouch neet veur de Portugeze, meh veur de Spanjole. Zij concentreerde ziech evels mie op de Amerikaanse weskös en op 't Caribisch gebeed. In de zestienden iew waoren 't veural de Franse die ziech hei vestegde. Naotot evels de Hollenders in de zeventienden iew Noord-Brazilië in han krege, en ouch beslaag lagte op Amapá, woort dit aanders: wie de Portugeze 't gebeed trökpakde, lijfde ze ouch Amapá bij hun kolonie in. De volgende iewe zouw 't valle oonder 't kapteinsjap Pará. De Franse woorte trökgedrónge; Amapá kaom in de volksmoond es Portugees Guiana bekind te stoon. Me vestegde hei get sókkerreetplantages, meh 't gebeed kaom neet tot groete bleuj.

De Franse perbeerde nog diverse kiere 't gebeed trök te kriege, ouch naotot bij de Vrei vaan Utrech (1713) de grens officieel bij d'n Oiapoque woort gelag. Ind negentienden iew nog stiechde Franse koloniste hei de Vrijstaot Counani. Pas in 1900 gaof Fraankriek zien claims op 't gebeed officieel op.

Amapá veranderde nao 1945 sterk door de koms vaan de mijnbouw. 't Gebeed bleef bij Pará hure tot in 1988 de nui groondwèt in wèrking trejde.

BronneBewirk

Dit artikel baseert ziech op de corresponderende Ingelstaolege en Portugeestaolege artikele, zoewie op pt:Lista de municípios do Amapá.

Extern linksBewirk

Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Amapá&oldid=410402"