Äöpen houfmenu
twelfde iew -- dertiende iew -- veertiende iew
D'n Awwe Wereld in 1200, veur de Mongoolse expansie.

D'n daartienden iew vaan de westerse (christeleke) jaortèlling leep vaan 1201 tot en mèt 1300. In de Europese historie is dit ein vaan de middeliewe, mie in 't bezunder weurt dezen tied bij de hoeg middeliewe gerekend. D'n daartienden iew is in väöl opziechte de klassieke periode vaan de middeliewse besjaving: kèrk en adel op 't toppunt vaan hun mach, de middeliewse rechsorde woort alum gerespecteerd. Middeliewse kuns en filosofie bereikde nog oongekinde huugdes, nog zoonder in vraog te weure gestèld. Oos-Europa, 't Midde-Ooste en 't Wied Ooste woorte oonder de voot geloupe door 't Mongools wereldriek, wat ziech in korten tied oongeluifelek oetbreide. Dit had ouch veurdeile: 't militair euverwiech zörgde veur veilegheid (Pax Mongolica) en deeg de Zijroute bleuje. Europa, India en China kóste noe mètein in contak trejje.

Groete gebäörtenisseBewirk

 
De Magna carta oet 1215.
 
De Kathare weure oet Carcassonne verbanne.
 
De Mongole plundere Baghdad.
 
Slaag bij Woeringe.

Wetensjap en filosofieBewirk

ReligieBewirk

 
Paus Innocentius IV op 't Ierste Concilie vaan Lyon.

De Roems-Kathelieke Kèrk stoont op 't huugdepunt vaan häör mach. Väöl vaan häör acties stoonte daan ouch in 't teike vaan wereldleke politiek.

KunsteBewirk

PersoenelekhedeBewirk

 
Alfons de Wijze.
 
Kublai Khan.
 
Neidhart von Reuenthal, Duitse kruusridder en minnezenger.

Voorste, militaire en politiciBewirk

Wetensjappers en filosofeBewirk

ReligieuzeBewirk

Zuug ouch 'voorste' en 'filosofe'.

KunstenereBewirk

Väöl kunstenere bleve in dezen tied nog anoniem. Vaan sommige wèt me evels wel de naom, dèks genóg door 't werk van hun lierlinge.

JaoreBewirk

Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Dertiende_iew&oldid=424421"