Volksname van plante versjèl tösje versies

452 bytes toegeveug ,  12 jaar geleden
gein bewirkingssamevatting
{{Dialek|Valkebergs}}
{{wio}}
'''Volksname van plante''' zint name van plante, die luuj aan plante höbbe gegeve vanwege 't uterlik van 'n plant. Meistal sjleit de naam dan op 'n bepaald soort blaad, vröch, zaod of bloom. Of vanwege ein of miè opvallende eigesjappe, zoa es geneeskrachtig, vergieftig, de bleujperiode of vanwege 'n bepaalde toepassing. Dat waor in vreuger jaore aanleijingaanleiing tot 't óntsjtoon van 'ne volksnaam.
<br>
Väöl volksname van plante zint aan 't verdwiene, neet allein umdat allewiel miè de officiële name gebruuk were meh ouch umdat de kènnis van plante acheroet geit en umdat ze neet miè veur 'n bepaald doel gebruuk were. <br>
In sjtreke woa dialek weurt gekald zint väöl volksname in 't dialek of sjtreektaal.
 
==Volksname in Limburg==
'n Paar veurbeelde van dialekname van plante en de herkóms van dae naam:
* De [[metserbloomMetserbloom]] hèt in ’t Nederlands [[Gele Lis]] en die haet blaar zoa sjerp wie ein mets!. deDe plant weurt ouch [[metselbloomMetselbloom]] geneump, wat 'n verbastering ies. 'n Echte metselbloom ies [[huislookHuislook]]. Dit vètplentsje, in 't plat ouch [[trötTröt]] geneum, woort vreuger op de nok van sjtruèdaker geplant tege de brand.
* De vröch van de [[Gele plomp]], ein'n waterplant, liek väöl op ein [[flesjke]] en zoa weurt ze dus ouch geneump. Daobie kumpt d'r eine geur van versjaalden drank oet!
* [[Reetsigaar]] ([[Lisdodde]]) haet eineein aor wie ’n dieke sigaar. Ander volksname zint [[negerpiemel]] en [[kattesjtaart]]. Dao haet ’t uterlekuterlik van de plant ouch get van eweg.
* [[Klökske]] ies de naam veur 'n plant mèt ein klokvörmig bleumke zoawie ’t [[sjnièklökske]] en 't [[graasklökske]].
* [[Paosjblome]], die rónd de [[Paosje]] bleuje, heisje in ’t Nederlands [[Narcis]]sen.
* [[Meiblome]] zint [[Sering]]en woavan de buim in Mei sjoan blome geve.
* [[Piespötteke ]] of [[Pispötteke]], Nederlands [[Haagwinde]]. En dat ies oos groatste inheemse bloom, in de vörm van 'ne piespot! Umdat 't 'n sjlingerplant betref weurt ze ouch [[Rierank]] geneump.
* [[Hómmelskroed]] ies de benaming veur minstens drie plante mèt dae naam, die gebruuk woorte um ónwaer aaf te zjwere. Hómmele beteikent dóndere. De plant ies 'n ónderdeil van de [[kroedwösj]].
* [[Moederkruid]] en [[Boerenwormkruid]] heisje in 't plat: [[hummesknuipke]]s: resp. wiete en gael bleumkes. Boerenwormkruid weurt ouch waal [[reinevaar]] (reinevare) of [[reinevaan]] geneump, vanwege zien sjtandplaats, es ónkroed op de rein=grens van 'n perceel. De plant ies 'n ónderdeil van de kroedwösj.
* [[Wiej]] ies 'n [[knotwilg]]. Mèt wiejetène of [[wietsjwiets]]eje woorte hègke en mangele gevlochte of de vakke van 't vakwerk gevöld.
* De naam [[haamsjeutHaamsjeut]] lièt ziech verklaore, doordat de sjeut blaedsjes haet, die lieke op 'ne [[paerdshaam]]. Dees gaffelvörm zou ouch 'n [[Kelte|Keltisch]] heilsteike zin, dat geboorte en nuuj leve aangeuf.
'n Paar vergieftige plante:
* Van [[paddesjtool|paddesjteul]] ies bekènd dats te dao veurziechtig mèt moes zin. Aanrake, wil zjwiege plukkeplökke kèns te beter neet doon.
* De [[duvelskeersjDuvelskeersj]]: Dat ies de zjwarte bes van [[Wolfskers]] (Atropa bella donna). Es ’t woord duvel of wolf in eine plantenaam sjteit moet oes dat ein waarsjuwing zin. In dit geval zint 4 besse al fataal en veroarzake verlammingsversjiensele! Ouch de roa bes van [[rierankRierank]] (Ned. [[Heggerank]]) (Bryonia dioica) weurt Duvelskeersj geneump vanwege häör vergieftigheid.
* In väöl tuine zint greunblievende [[taxuspalmTaxuspalm]]e (Ned. Venijnboom) (Taxus baccata) aangeplant umtot zie zomer en winter veur ein sjoan, toew hègk zörge. Meh zoawaal naolde es besse van dees plant zint hièl vergieftig. Ein tekske van 50 naolde ies fataal veur miensj en deer. Dao tegeneuver sjteit dat ‘t sjnoeisel weurt gebruuk um dao ein geneesmieddel tege kanker van te make.
* De [[sjtaekappelSjtaekappel]], de vröch van (Ned.) [[Doornappel]], (Datura stramonium). haet hièl väöl weg van ein [[boumnoot]]. Ze haet sjuus zoan zelfde umhölsel, meh mèt dit versjil dat de sjtaekappel sjtekele haet.
* [[Patersjkap]], Nederlands [[Monnikskap]] (Aconitum napellus) geuf bie 't aanrake al jeukbrubelkes.
* [[Jaokobskroed]] ([[Jacobskruiskruid]]) i(Senécio Jacobaéa) ies veural veur dere fataal (lever en nere were aangetas).
 
==Determinere==
Dao ies èvvel veurziechtigheid gebao bie ‘t determinere van volksname. De naam [[Meizäödsje]] dat b.v. in [[Valkeberg]] de naam ies veur ’t [[Lelietje der Dalen]] (Convallaria majalis), weurt op ander plaatse gebruuk veur ‘t [[Madeliefje]]. Daoneve besjtoon väöl verbasteringe en ouch de toepassing en wèrking van plante maak dat ’t dèkser doublures geuf in de volksnaamgeving.
 
==Beuk, websites, databanke en lieste mèt volksname==
16.477

bewirkinge

Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/wiki/Speciaal:MobielVerschillen/80336"