Taxonomie versjèl tösje versies

49 bytes eweggehaold ,  15 jaar geleden
K
opmaak en e bietteke sjpelling, interwiki
(Taxonomie)
K (opmaak en e bietteke sjpelling, interwiki)
De'''Taxonomie''' is de discipline bènne de [[biologie]] die zich beezigbezig hilt mit de categorisering en indeiling van al het laeve op aarde.
 
 
De indeiling van de [[natuur]] is nogal en probleem, hetgeen leide tot flink get discussie. Door de geschiedenis zin de volgende veurstelle gemaak en gebroek.
 
Meistal wurt begoosj mit de indeiling van [[Carolus Linnaeus]] (Carl von Linné) oet 1735 (de Systaema Naturae), ofsjoan [[Aristoteles]] de deere al classificeerde noa de meneer wooöp ze zich deege veurtbewaege.
 
Meistal wurt begoosj mit de indeiling van [[Carolus Linnaeus]] (Carl von Linné) oet 1735 (de Systaema Naturae), ofschoan [[Aristoteles]] de deere al classificeerde noa de meneer wooöp ze zich deege veurtbewaege.
 
 
Linneaus (1735):
#Plantae
 
#Animalia
1. Plantae
 
2. Animalia
 
 
Toen woorte de eincelligen ontdèk:
 
 
Haechel (1894):
 
Drie rieke
#Protista
 
#Plantae
1. Protista
#Animalia
 
2. Plantae
 
3. Animalia
 
 
Vervolges woort d'r in 't meercellige domein een extra riek ingeveurd, de fungi oftewaal de sjummels en de protiste woorte opgesplits in protista en monera:
 
 
Whittaker (1959):
 
Vief rieke
#Monera
 
#Protista
1. Monera
#Fungi
 
#Plantae
2. Protista
#Animalia
 
3. Fungi
 
4. Plantae
 
5. Animalia
 
 
Bènne de eincellige ontsting een nuuj indeiling, de monera woorte gesplits in bacterië en archeë:
 
 
Woese (1977):
 
Zès rieke
#Eubacteria
 
#Archaebacteria
1. Eubacteria
#Protista
 
#Fungi
2. Archaebacteria
#Plantae
 
#Animalia
3. Protista
 
4. Fungi
 
5. Plantae
 
6. Animalia
 
 
Woese zelf vong et mèr een zooitje en veurde een 'supercategorie' in, boave de rieke 3-6, genaamp Eukarya. De rieke bestoan nog ummer, op een lièger hierachisch niveau:
 
 
Woese (1990):
 
Drie domeine
#[[Eubacteria]]
 
1. #[[EubacteriaArchaea]]
#[[Eukarya]]
 
2. [[Archaea]]
 
3. [[Eukarya]]
 
 
Aan de lagere niveaus is sinds de tied van Linnaeus niet veul mjè verangert:
 
 
De hierarchie op vandaag:
*[[Domein]]
*[[Riek]]
*[[Phylum]]
*[[Klasse]]
*[[Order]]
*[[Familie]]
*[[Gesjlach]]
*[[Soart]]
 
Van elk niveau geuf et zich weer subniveaus en superniveaus (beveurbeeld: superklasse, suborder).
[[Domein]]
 
[[Riek]]
 
[[Phylum]]
 
[[Klasse]]
 
[[Order]]
 
[[Familie]]
 
[[Geschlach]]
 
[[Soart]]
 
 
Van elk nivaeu geuf et zich weer subniveaus en superniveaus (beveurbeeld: superklasse, suborder).
 
 
Een veurbeeld, de [[mens]]:
*Domein: Eukarya
*Riek: Animalia
*Phylum: Chordata
*Subphylum: Vertebrata
*Superklasse: Tetrapoda
*Klasse: Mamalia
*Order: Primates
*Familie: Homonidae
*Gesjlach: [[Homo]]
*Soart: [[Sapiens]]
*Subsoart: Sapiens
 
Pas vanaaf Gesjlach wurt de naam vermeld, dus: [[Homo sapiens sapiens]].
Domein: Eukarya
 
Riek: Animalia
 
Phylum: Chordata
 
Subphylum: Vertebrata
 
Superklasse: Tetrapoda
 
Klasse: Mamalia
 
Order: Primates
 
Familie: Homonidae
 
Geschlach: [[Homo]]
 
Soart: [[Sapiens]]
 
Subsoart: Sapiens
 
 
Pas vanaaf Geschlach wurt de naam vermeld:
 
[[nl:Taxonomie]]
Dus: [[Homo sapiens sapiens]]
8.764

bewirkinge

Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/wiki/Speciaal:MobielVerschillen/5833"