Europese migrantecrisis versjèl tösje versies

1.041 bytes toegeveug ,  3 maanden geleden
gein bewirkingssamevatting
K (corr using AWB)
{{wio}}
 
De '''Europese migrantecrisis''' of '''Europese vlöchtelingecrisis''' is 'nen term veur 'n bepaolde periood die begos in [[2015]], wie e groet aontal lui arriveerde in de [[Europese Unie]] vaanoet de [[Mediterraonse Zie]] of euver land door de [[Balkan]]. 't Is deil vaan 'nen algemeine greui in immigratie nao [[Europa]] vaanoet neet-Europese len wat begos in de twiede haaf vaan de [[20e iew]] en wat vaanaof 't begin in 'nen hoegere of liegere graod zörgde veur verzèt in die Europese len. In september 2018 waor de sjatting tot eine op de vief migrante dee de Mediterraonse Zie vaanoet [[Libië]] heet perbere euver te steke in dees periood ofwel is gehiemeld ofwel is verdwene. 't Is neet gans dudelek wienie de Europese migrantecrisis is geïndeg, es zie überhaup geïndeg is, mer euver 't aglemein weurt de migrantekwestie is minder urgent geziens sinds [[2018]].
 
== Begin vaan de crisis ==
Immigrante vaan boete [[Europa]], boe-oonder [[vlöchteling]]e en [[ikkenemie|ikkenomische]] migrante, komme veur versjèllende reies nao 't kontinènt. De meis direkte reies zien 't [[Arabisch Veurjaor]], de [[Syrische Börgeroorlog]] dee dao-oet is oontstande en zeker ouch d'n [[Islamitische Staot]] dee 'n peremptoir rol heet gespäöld in 't geweld in [[Syrië]]. 'n Aander belaangrijk illement wat veur deze migrantestroum heet gezörg is de groete ikkenomische oongeliekheid tösse [[Europa]] aon d'n eine kant en 't [[Midde-Ooste]] en [[Afrika]] aon d'n aandere kant. Wijers weure langentermienoerzake aongeweze wie de globaole [[klimaotverandering]] (die veur slechte [[ougs]]te heet gezörg in veurnaomelek Afrika) en 't Europees [[kolonialisme]] (wat door väöl historici es ein vaan de groetse reies, zoeneet de hoofreie, weurt gezien vaan d'n ermooj en corruptie in pos-koloniaal len).
 
== Migrante, Vlöchtelinge, Immigrante ==
't Bezej "immigrant" weurt gebruuk door de [[Europese Kemissie]] um iemes te besjrieve dee vaan e neet-EU land kump en ziech vesteg in territorium vaan 'n EU-land veur, in eder geval volges de verwachtinge, 12 maond of mie. De meiste migrante komme vaan len boe de mierderheid [[Islam|Mohammedaons]] is - regio's te zuie en te ooste vaan Europa. De mierderheid vaan de migrante zien [[soennisme|soennitisch]]-Mohammedaons, 'ne kleinere gróp is [[sjiisme|sjiitisch]]-Mohammedaons, en daonao volge versjèllende neet-Mohammedaonse minderheide (boe-oonder [[Jezidi's]], [[Assyriërs]] en [[mandeïsme|mandeïste]]). Op force vaan de [[Vereinegde Naties]] zien de drei groetse nationale gróppe die de Mediterraonse euversteek höbbe gemaak tösse jannewarie 2015 en miert 2016 [[Syrië]]rs (46,7%), [[Afghanistan|Afghaone]] (20,9%) en [[Irak|Irakeze]] (9,4%).
 
 
Sinds [[2014]], wie d'n [[Twiede Börgeroorlog in Libië]] oetbrook, woort 't nog gemekeleker veur migrante de [[Mediterraonse Zie]] vaan Libië nao Italië euver te steke, aongezien centraole authoriteit in Libië gaaroet neet mie bestoond. D'n oorlog zörgde d'r ouch veur tot migrante die al in Libië zoote um dao 'n touwkoms op te bouwe beslote nao Europa te vertrèkke. In [[2013]] goof 't 'n [[sjipbreuk]] bij [[Lampedusa]] boe mie es 360 migrante hiemelde. Hei-op koos de Italiaonse regiering 'n zoegenaomde ''Operation Mare Nostrum'' op te zètte: 'n groetsjaolege operatie boe-in Italiaonse beut op zeuk ginge um migrante te redde. In 2014 leet de regiering evels weite dees operatie neet mie te kinne vervolge op häörzelf zoonder hölp vaan aander EU-lidstaote. 't Maondeleks budget vaan de operatie waor 2,9 mieljoon euro. Twie vleegmachiene en drei sjepe woorte gebruuk. [[Frontex]] naom de operatie euver en hernömde 't ''Operation Triton''. De Italiaonse regiering vroog vervolges extra financiering aon vaan de EU, mer versjèllende lidstaote weigerde de gewönste steun touw te staon. De [[VK|Britse regiering]] stèlde tot de operatie waor oetgegreuid tot 'n "oonbedoelde ''pull factor'', boemèt gemeind woort tot de Italiaonse operatie migrante motiveerde de euversteek te make.
 
== Ind vaan de crisis? ==
In [[2019]] stèlde de [[EU]] dat zie 't liegs aontal asielzeukers in dat jaor heet oontvaange in vief jaor tied: dat is dus e jaor véúr de migrantecrisis mètgetèld <ref>https://www.telegraph.co.uk/news/2019/01/05/eu-illegal-migrants-hit-five-year-low-spain-becomes-new-gateway/</ref>. Me zaw dus kinne stèlle tot de migrantesituatie in Europa statistisch gezien per 2019 gein crisis mie te neume is. Evels zien direkte en indirekte polletieke consequenties vaan die crisis nog gans ziechbaar: wie de [[Brexit]], de touwnömmende populariteit vaan nationalistisch-rechse regieringe in oonder aandere [[Pole]] en [[Hongarije]] en de humanitaire crisis veur vlöchtelinge en aander migrante aon de grenze vaan de EU (wie [[Griekeland]] en [[Libië]]).
 
==De crisis de regio/land==
Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/wiki/Speciaal:MobielVerschillen/443727"