Dütsj Kezerriek versjèl tösje versies

3.110 bytes toegeveug ,  7 maanden geleden
gein bewirkingssamevatting
[[Plaetje:Deutsches_Reich_(1871-1918)-de.svg|thumb|'t Dütsj Kezerriek mit alle bondsleng, klik t'rop um 't te vergroeëte]]
't '''Dütsj Kezerriek''', óch waal 't '''Twieëde Riek''', is de ónofficieel benaming vuur de periode tussje [[1871]] en [[1918]], oeë-in 't [[Dütsj Riek]] 'n semi-constitutioneel [[monarchie]] woar. 't Dütsj Kezerriek hoot officieel ''Dütsj Riek'' (Dütsj: ''Deutsches Reich''), 'n benaming die verwees noa 't ouw [[Hillig Roeëms Riek]]. Dizze naam bleef óch noa d'r val van de monarchie gehandhaaf, en waal tot 1945, wie [[Nazi-Dütsjland]] d'r [[Twieëde Weltkreeg]] verloor. I de gesjiedswetesjap maak me dök óngersjeed tussje dit kezerriek en d'r latere [[Weimarrepubliek|republikeinse tied]]. Boete de Dütsjtalige welt geldt mieëtstes de terminologie van d'r Arthur Moeller van den Bruck zieng book ''Das dritte Reich'' (1923). Heë numde 't Hillig Roeëms Riek 't Ieësjte Riek en e verwachde óch e Derde Riek. Nazi-Dütsjland maakde van dizze letste term officieel alling gebroek in de periode vuur d'r kreeg.
 
==Gesjiechte==
===Vuurgesjiechte===
Wie in [[1806]] d'r [[Rienbond]] woeëd gesjtich en Kezer Frans II troeënsaafsjtand deeg, woar 't sjloes mit 't Hillig Roeëms Riek. Durch de [[Franzuësisje Revolutie]] en de napoleontische krege goof 't in gans [[Europa]] [[nationalisme]]. Vuural d'r burgerie wunsjde zich 'ne nuie sjtaat, oeë-in alle Pruse vereinig woare. Dit woar 't begin van 'ne politieke sjtried tussje aanhangesj van de [[Groeët-Dütsje richting]], die [[Oesteriek|Uësteriek]] wole vereinige mit alle Dütsjtalige gebede, en aanhangesj van de [[Kling-Dütsje richting]], die ing Dütsje natie oane Uësteriek bepleitde. De letste woare dök Prusisje nationaliste die Uësteriek es wiechtigste Dütsje sjtaat wole vervange. Uëver 't algeming woare Prusische nationaliste lüj van de burgerie die tot wiechtige posities woare ópgeklómme; de aode Prusisje adel woar hieël conservatief en sjtónge ieërder achter Uësteriek. 'n Oetzundering heijóp woar d'r [[Otto von Bismarck]] deë adelig, mar óch 'ne echte nationalis woar.
 
Noa 't [[Congres van Wenen]] in 1815 goof 't 39 Dütsje sjtate die zich vereinde in d'r [[Dütsje Bónd]]. Doamit behele ze hun zelfsjtandigheed. 'n Poging um in 't kader van de Meëtsrevolutie (1848/1849) e constitutioneel kezerriek op liberaal grónkveste te sjtichte mislökde wie Frederik Willem IV van Pruse de kezesjkroeën, die durch 't Frankfurter Parlement woeëd aangeboane, aafwees. Doabei hat heë gezag dat e de kroeën inkel oet heng van Dütsje vorste wool óntvange, wie gebroekelig tiedes 't Hillig Roeëms Riek.
 
Wie d'r Bismarck in 1862 premier van Pruse woeëd, begós e 'n actief politiek um de Kling-Dütsje optie ten oetveur te bringe durch sjtelselmieësig Uësteriekse ivlood i g'ne Dütsje Bónd aaf te breëke en tegeliek deë va Pruse te vergroeëte. De mach va Pruse woar al behuurlig vergroeët noa d'r nederlaag van [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]]. Pruse bezat seër deë tied mit de Rienprovins e groeët mit 'n groeëte ópkómmende industrie, wat óch gebroek woeëd um de armee te modernisere. Uësteriek woar óp dit gebeed neet zoeë vernuiend en leep al flot 'ne militaire achtersjtand óp ten ópzichte van Pruse.
 
De Prusisch-Uësteriekse Kreeg van 1866, deë Uësteriek dan óch verloar, rizzelteerde in 'n wieër vergroeëting van 't Prusische uëverwich i g'ne bond durch de annexatie van de sjtate [[Sjleeswiek-Holstein]], [[Hannover]], [[Hesse]]-Kassel, Nassau en [[Frankfurt am Main]] en de sjtichting van d'r [[Noard-Dütsje Bond]]. De zudelige sjtate Bade, Beiere, Württemberg, Uësteriek, [[Liechtenstein]] en 't zudelig deel van Hesse-Darmstadt woare doava gee lid. In d'r [[Frans-Dütsje Kreeg]] van 1870-1871 vochte de Zuud-Dütsje sjtate waal mit aan d'r Prusische kank teëge [[Frankriek]]. D'r Bismarck greep doe die kans um oetintelig 'n Kling-Dütsje óplossing te bewerksjtellige.
 
===De ''Reichsgründung''===
===Politiek===
===D'r Bismarck zieng periode (1878-1890)===
===De ''wilhelminische'' periode (1890-1918)===
===Ieësjte Weltkreeg===
===Óngergank===
 
==Territorium==
 
De Dütsje kolonië houwe in 1914 'ne umvank van 2,3 mieljoeën km² (4,5 kier zoeë groeët wie Dütsjlank zelf). 't Riek kosde bis dan touw egelig alling mar geld aan administratie, besjtuur en militair protectie. Dit woare uëveriges óch de argumente van d'r Bismarck um neet al te vöal energie te sjteëke in e groeët koloniaal riek. Ze begóste e bietsjke rendabel te weëde wie d'r Ieësjte Weltkreeg oetbrook. In dizze kreeg woeëde alle kolonië, boete Taganjika, veroverd durch de geallieerde. Dütsjland raakde mit 't [[Verdraag van Versailles]] in [[1919]] alle kolonië weer definitief kwiet.
 
==Discussie in de gesjiechtswetesjap==
 
 
==Nuët==
6.200

bewirkinge

Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/wiki/Speciaal:MobielVerschillen/442777"