Doead versjèl tösje versies

117 bytes toegeveug ,  6 jaar geleden
ómgezatte nao 't mofers
(ómgezatte nao 't mofers)
Van laevendje waeze die zeen gestórve wuuertj gewuuenlik gezag det die doead zeen. De doead van [[luuj]] wuuertj döks óngerzóch veure oearzaak te achterhaole, in 't geval van [[misdaod]] (wie [[maord]]) of 'n [[gekrenkdje]] die eventueel nag anger luuj kan laote stèrve. Róndje 150.000 luuj stèrve weltwied ederen daag. Zoeaget twieëderdje van dees luuj stèrve vanwaenge de laeftied. Boeten 't fysieke lief geluive sómmige luuj ouch det luuj 'n [[zieël]] höbben en det dees doorgeitj zónger 't lief (laeve nao de doead), in 'n anger lief kruup ([[reïncarnatie]]) or oetsjèdj mit bestaon (annihilationisme). Religies höbbe versjillige visies hie-euver. Väöl culture höbben häör eige gebroeken en rituelen ómme doeaj luuj te ieëre.
 
== 't Ieëre vanne doead ==
{{dialeksec|Mestreechs}}
Vannee gewuuendje 'ne gehieëmeldje te ieëre mit behölp van specifieke [[ritueel|rituele]] is 't lestig exak aan te gaeve wienieë det próntj is begós. 't Guuef aanwiezinge det de ''[[Homo heidelbergensis]]'' (dae tösse 600.000 en 400.000 v.Chr. laefdje) d'n ieëste [[mins|miens]] woor dae de gehieëmeldje bezörgdje. 't Guuef miensjelike begraafplaatse van zoeaget 130.000 jaor aad wovan euvertugendj is beweze det daegene dae de begraefenis oetveurdje de gehieëmeldje persoean wól ieëre, beveurbeildj dore hajing van 't [[lief]], 't mitgaeve van veurwirper wie wirktuug en bieësteknäök en 't versiere van 't graaf. Dees suggestie van ritueel bieje begraefenispersesse kan d'rop wieze det dit ein vanne ieëste vörm van [[religie]] is.
== 't Iere vaan d'n doed ==
De geweunte 'ne gehiemelde te iere mèt behölp vaan specifiek [[ritueel|rituele]] is meuilek exak aon te geve wienie dat persies begós. 't Gief aonwiezinge tot de [[homo heidelbergensis]] (dee tösse 600.000 en 400.000 veur Christus leefde) d'n ierste [[mins]] waor dee de gehiemelde bezörgde. 't Gief minseleke begrafplaotse vaan circa 130.000 jaor aajd boevaan euvertuigend is beweze tot deegeine dee de begraffenis oetveurde de gehiemelde persoen wou iere, beveurbeeld door de hawwing vaan 't [[lief]], 't mètgeve vaan veurwerper wie wèrktuig en biestekneuk en 't versere vaan 't graaf. Dees suzjestie vaan ritueel bij de begraffenispersessie kin d'r op wieze tot dit ein vaan de ierste vörm vaan [[relizjie]] is.
 
In bepaoldebepaoldje [[cultuur|culture]] of treditiesterdiesjes is 't iereieëre vaanvanne de doejedoeaje e continukóntinu procespercès, boebijwobie me d'rrvan vaanoetgeitj oetgeitdet totgehieëmeldje gehiemelde femilieleijefemieljeleje of veurawwersveureljers aonwezegaanwaezig blieve bijbie of invloojinvlood oetoefeneoetube opoppe de levendelaevendje. In aanderanger kultureculture vindevinje de ierbewiezeieërbewieze direkdrek bijbie iemes'emes doedzien plaots,doead plaats of bijop speciaal momintememènten vaanin 't jaor. 't IereIeëre vaanvanne d'n doeddoead is evelsaevel neet per se 'n vörmvorm vaanvan relizjiereligie. TochTrótsdet höbbe alle relizjiereligies 'n specifieke meneer vaanvan umgaonómgaon mèt d'nmitte doeddoead.
 
't IereIeëre vaanvanne de gehiemeldegehieëmeldje is universeel en euverstijgeuverstieg geografischgeografische, cultureel en relizjieusreligieus grenze. De rituele heibijhiebie weurewaere gebruukgebroek umveur 'nne sociaalsociale bandbandj te creërecreëren in deinne [[samelevingsamelaeving]] en 'n meneer umómme degehieëmeldje gehiemeldemitte mèt de levendelaevendje te verbindeverbinje. Dees illemènteelemente zienzeen sterk aonwezigaanwaezig in väöl relizjieusreligieus rituelerituelen en vörme dèksdöks de basisgróndj vaanvan individueel en cultureel identiteit.
 
==Etymologie==
't WoordWaord doed"doead" kump vaanvan 't [[Nederlands|AajdnederlandseAadnederlandjse]] ''doddōd'',; in deinnen [[12e12 ièw|twellefdjen iewieëf]] woort 't veur 't iersieës in [[Limbörg]] gebruukopgeteikendj. SterveOuch heet't dezelfdewaord etymologie"sterve" kump oet (''sterven'')t Aadnederlandjs. Hiemele"Hieëmele" kumpis aevel evelsverwantj vaanaan 't [[Duuts|Duutsj]]e ''himmeln'' en woort door 't [[KölschKölsj]] (e't [[Ripuarisch]] dialek oet [[Kölle]]) geïntroduceerdgeïntroduceerdj in deinne [[19e iewièw|neugetieëndjen ieëf]].
 
==Citate, spreekwäörd en gezègkdes==
{{dialeksec|Mestreechs}}
* Citate
** "Eus doeje zien pas doed es veer ze zien vergete" - [[George Eliot]]
Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/wiki/Speciaal:MobielVerschillen/365292"