Insekte versjèl tösje versies

2.632 bytes toegeveug ,  8 jaar geleden
nog ummer väöls te kort, meh neet zoe gênant niks wie 't waor
K (r2.7.2+) (Robot: d'rbie: ba:Бөжәктәр)
(nog ummer väöls te kort, meh neet zoe gênant niks wie 't waor)
{{dialek|Mestreechs}}
De '''Insekte''' (Insecta zien 'n [[klasse (biologie)|klasse]] vaan de [[gelidpoetege]]. Wie de aander gelidpoetege zien ze vrij klein (in de [[orde vaan gruutde]] vaan millimeters of centimeters) en bestoon ze oet segminte, die in hun geval zien samegevalle in de drei deile [[kop]], [[thorax]] en [[achterlief]] (abdomen). Ze höbbe zès [[poet|pu]] en dèks ein of twie paar [[vleugel]]e, samegestèlde [[oug]]e, aoseme door loker in 't lief en zien [[ei]]erlègkend. Sommege saorte leve [[sociaol bies|sociaol]] (in kolonie); insekte die solitair leve lègke miestal väöl (hoonderde of doezende) eier en [[breujzörg|breuje]] neet. 'n Aontal soorte vertuint [[holometabolisme]]: de [[larf|larve]] liekene neet op de volwasse bieste en verpóppe ziech.
De '''Insekte''' zien 'n klasse vaan de [[gelidpoetege]]. Ze vörme de veurnaomste gróp [[diere|bieste]] vaan de ganse wereld: d'r zien mier es 800.000 soorte bekind en in eder miljeu speule ze 'n rol. De [[wetensjap]] die ziech mèt de insekte apaart bezeghèlt is de ''[[insekkónde|entomologie]]''.
 
De insekte vörme de veurnaomste gróp [[diere|bieste]] vaan de ganse wereld: mier es 800.000 soorte zien bekind en in zoe good wie edere biotoop speule ze 'n rol. Vaan die hoonderdoezende bekinde soorte besteit 't mierendeil oet kevers. Edersjaor weure doezende nui soorte besjreve. Ze zien zeker al vaanaof 't vreug [[Devoon]] bekind en dominere al sinds 't [[Carboon]] versjèllende niches. [[Massa-oetsterving]]e kaome ze ummer relatief gemekelek door. 't Deil vaan de [[biologie]] wat ziech mèt de insekte apaart bezeghèlt is de ''[[entomologie]]''.
{{stumpke}}
 
==Taxonomie==
De insekte hure (nao traditioneel inziechte; de lèste jaore is me dao-aon goon twievele) binne de gelidpoetege tot d'n [[oonderstam]] [[Zèspoetege]] (Hexapoda), boe ouch de klasse [[Enotgnatha]] ([[springstertsjes]] en verwante) bij hure. Me verdeilt ze vaanajds in de volgende [[orde (biologie)|orde]]s:
 
* [[Rotsspringers]] (Archaeognatha)
* [[Zèlvervèskes]] (Thysanura)
* [[Monura]]†
* [[Eindaagsvlege]] (Ephemeroptera)
* [[Sjiere]] (Odonata)
* [[Kakkerlakke]] (Blattodea)
* [[Kevers]] of Sjèldvleugelege (Coleoptera)
* [[Oerwörm]] (Dermaptera)
* [[Vlege]] (Diptera)
* [[Geweefspinners]] (Embioptera)
* [[Haafvleugelege]] (Hemiptera)
* [[Velvleugelege]] (Hymenoptera)
* [[Sjöbvleugelege|Kapelle]] of Sjöbvleugelege (Lepidoptera)
* [[Beisprinkhaone]] (Mantodea)
* [[Sjorpioenvleegechtege]] (Mecoptera)
* [[Groetvleugelege]] (Megaloptera)
* [[Nètvleugelege]] (Neuroptera)
* [[Notoptera]]
* [[Rechvleugelege|Kriekele en sprinkhaone]] of Rechvleugelege (Orthoptera)
* [[Phasmatodea|Wandelende tek en blaojer]] (Phasmatodea)
* [[Luis]] (Phthiraptera)
* [[Steinvlege]] (Plecoptera)
* [[Stöbluis]] (Psocoptera)
* [[Kemelhalsvlege]] (Raphidioptera)
* [[Vlu]] (Siphonaptera)
* [[Wejjervleugelege]] (Strepsiptera)
* [[Doonderwörmkes]] (Thysanoptera)
* [[Sjeetmotte]] (Trichoptera)
* [[Groondluis]] (Zoraptera)
 
Aofhenkelek vaan 't systeem rekent me de ierste drei ordes tot de ''Apertygota'', of me heet veur de rotsspringers 'n apaarte oonderklasse ''Monocondylia''. De eindaagsvlege en sjiere hure bij de gróp [[Palaeoptera]], alle ordes die tenao weure geneump zien deil vaan de [[Neoptera]].
 
{{sjtumpke}}
 
[[Categorie:Insecte|*]]
Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/wiki/Speciaal:MobielVerschillen/323127"