Vakwerkhoes versjèl tösje versies

373 bytes toegeveug ,  11 jaar geleden
aanv.
(typo, aanv..)
(aanv.)
===De hoessjtool en de daaksjtool===
[[Plaetje:Ikkelderhoessjtoolwkped07.jpg|thumb|250px|De hoessjtool en daaksjtool van 'n vakwerkhoes in [[Ikkelder]] ]]
't Gerièmsj (raomwerk) van zoan hoes woort, liegkend op de grónd, zónder sjroeve of iezere negel, ineingezat door de raomeker. Dae maakde allein gebruuk van houtverbinginge en houte ''toognegel''. Achtername wie Raomekersj en Ramekersj wieze nao dat beroep. Es 't gehièl inein sjtóng, woort de zoa geneumde ''hoessjtool'', mèt hölp van naobersj en 'n soort lier, de ''win'', umhoag getrokke en op 'n sjteine fundament geplaats.
 
De oetdrökkinggeoetdrökkinge: "'n Hoes optrèkke" en "'n (sjiek) Optrèkske" sjtamme hie vanaaf.
 
Nao de hoessjtool volgde de ''daaksjtool''. Dae woort ineingezat mèt ''kaepersj'' en ''daakgaerde'' (te vergelieke mèt panlatte). De bedèkking besjtóng oarsjprónkelik oet roggesjtruè. In later jaore, vanwege brandgevaor, woort dat vervange door daakpanne. 't Hoes waor noe watervrie.
 
===De name van de ónderdeile===
De sjtaonde balke van zoan hoes heisje ''sjtiele'' of ''poste'' en de liegkende balke zint de ''raegele''. 'ne ''Sjoerbalk'' (''sjoor'' of ''sjaor'') sjteit sjeif tege zoane sjtiel en geuf sjtevigheid aan de constructie. De dragende balk tösje sjtiele weurt ''moorbalk'' (moor = moder) geneump. Dae dreug de ''kingerbelkskes'' (''traeve'' of ''traeme'') woa-op de planke kómme. Same vörme die de vloer van de verdeping of de zölder. Zoane moorbalk, ouch ''ankerbalk'' geneump, weurt mèt 'n versjmaald gedeilte, ''de ang'', door 'n sjleuf in de sjtiel gesjove en mèt twiè ''sjpieje'' (wigge) verankerd.
 
De sjeif sjtaonde balke bovenin de tuupgevel drage de naam ''kröppele sjtiele''. Zie verankere o.a. in de tuupgevel de dweersjliegkende ''hanebalk''. 't Hoagste rechopsjtaonde belkske nao de tuup hèt de ''keuning''.
 
===De aafwèrking===
Noe mooste de ope vakke nog opgevöld were. Ièrsj klemde me sjtaond tösje de raegele, zoa geneumde ''[[vietsj]]e'' (''vitsje'') (meistal eikehoute, gesjplete sjtekker van 4 cm breid). Daodoorheen woort mèt ''[[wietsj]]e'' (''witsje'') gevlochte. Good buigbaar vlechhout waore [[hazelaer]]e- en [[wiej]]ehout (wilg). Emes dae dat gedöldwerkske hièl good koes woort ‘ne ''vietsjelaer'' geneump.
 
Van de leim, oet de leimkoel of dae waor euvergebleve van ’t oetsjachte van de kelder (20%), vermengk mèt sjtruè (80%), en get [[kalk]] en [[mès (oetwerpesele)|Mès]] woort pratsj gemaak en dae [[klaene|klaende]] me tösje ’t riejwerk. Ièrsj de binnekant, vervolges de boetekant. Dan woort 't oppervlak glad gesjtreke (geplek). Daonao waor ’t hoes windvrie. Bie väöl rege sjpeulde dae leim waal wir gauw d'r oet en daorum woort de gevel in later jaore gewiet mèt kalk. De balke krege oarsjprónkelik dezelfde kleur. ’t Zjwertsele (zjwart verve) van de balke ies ’n modeversjiensel, dat o.a. ies euvergenómme van de vakwerkhoezer in de [[Eifel]].
 
==Milieu en isolatie==
Óndanks 't feit, dat de gevele mer zoan 10-12 cm diek zin, isolere ze eve good es 'n baksjteine moer van 35 cm. Ouch 'n sjtruèdaak isoleerde good. De aafgeloupe decenia woorte, bie renovatie, väöl vakke mèt baksjtein opgevöld. Baksjtein moete gebakke were, dat kos energie. 'n Origineel vakwerkhoes besjtóng oet allein mer natuurproducte. Allewiel weurt in sómmige gevalle wir gerestaureerd mèt 't echte riejwerk.
 
==Woa sjtoon vakwerkhoezer==
‘t Oudste Limburgse veurbeeld van vakwerk ies te zeen in [[Mestreech]]: ’ne gevel oet [[1406]]. De meiste vakwerkhoezer in Nederlands Limburg liegke in ’t [[Mergelland]], rónd [[Mechele (Nederlands Limburg)|Mechele]], [[Ieëpe|Ièpe]], [[Vols|Vaols]], [[Maer]], [[Groêselt|Grónsveld]] en [[Norbik|Noorbaek]]. Ouch in en rónd [[Sjènne]] en [[Nut]] ([[Tersjtraote]]) zint vakwerkhoezer bewaard gebleve. Euver de grens sjtoon optrèkskes in [[Belsj]]: ([[Belsj Limburg]], [[de Kempe]] en in de [[Voere (sjtrieëk)|Voorsjtreek]]), op 't [[Duutsjland|Duutsj]] o.a. in de [[Eifel]] en in [[Frankriek]]: [[Normandie|Normandië]] en [[Alsace|Elzas]].
 
't Kempisch vakwerk haet hoag verticaal vakke en 't Duutsj, Elzasser en Normandisch vakwerk ies rieker in zien balkverdeiling en versering.
16.513

bewirkinge

Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/wiki/Speciaal:MobielVerschillen/185427"