Vakwerkhoes versjèl tösje versies

472 bytes toegeveug ,  11 jaar geleden
typo, aanv..
K (→‎De aafwèrking: Linke nao klaene)
(typo, aanv..)
Dat gebeurt pas in de tied, dat boere ziech veur langere tied op ein plaats goon vestige, umdat ze de meugelikheid höbbe um te pachte en umdat 'r hout in de umgeving bejiekbaar ies. 'n Hoes boewe, dat 't langer zal oethoute haet dan zin. Zoa óntsjtónge de nederzèttinge mèt in de naam 't suffix raat, rade en rot, rode, die wieze nao 'n gerooide plek in 'ne bösj. 't Hout van de ontginning woort metein gebruuk veur de weuning. Vanaaf de 14e ièw waor dat 't geval.
[[Plaetje:Mechelevakwerknamewkped07.JPG|thumb|300px|De name van de balke in 'n vakwerkhoes]]
Vakwerkweuninge woorttewoorte opgetrokke tot inca de 20ste ièw1850. De meiste ouw vakwerkhoezer zint bewaard gebleve op 't platteland, woa de luuj 't geld neet houwe um mèt sjtein te (ver)boewe.
'n Vakwerkhoes waor in vreuger tieje 'n teike van ermooj. Mèt sjtein boewe waor duurder en dat gaof sjtatus aan de eigenaer of bewoner. Gemengk sjteinboew mèt vakwerk woort daorum dèks gans wietgekalk. Ouch woort sóms de veurgevel in [[mergel]], [[kundersjtein]], [[baksjtein]] of in [[sjpeklaog]]e opgetrokke, terwiel de ziegevele en de binnemoere in vakwerk bleve. Vanaaf de jaore 80 van de 20e ièw weurt 't vakwerkhoes es 'n volwaerdig hoes besjouwd en ies 't 'n gewild woonobject.
 
==Leime buuj, erm luuj==
Tot in de 16e ièw waor vakwerkboew gans gewoon in bv [[Zitterd]] en [[Mestreech]]. Nao 'ne flinke brand, woabie 40 hoezer in vlamme opginge, moch d'r gein hout en leim miè gebruuk were veur de boew en gein sjtruè daker miè were toegepas. In [[Valkeberg]] en [[Meersje]] waor zoane brand de rae um in de 18e ièw reigelsj op te sjtèlle veur 't gebruuk van boewmateriale, de situering van 't [[bakhoes]] en 't soort daakbedèkking.
'n Vakwerkhoes waor in vreuger tieje 'n teike van ermooj. De luuj drökde dat oet in 't gezègkde : "Leime buuj, erm luuj". Mèt sjtein boewe waor duurder en dat gaof sjtatus aan de eigenaer of bewoner. Gemengk sjteinboew mèt vakwerk woort daorum dèks gans wietgekalk. Ouch woort sóms de veurgevel in [[mergel]], [[kundersjtein]], [[baksjtein]] of in [[sjpeklaog]]e opgetrokke, terwiel de ziegevele en de binnemoere in vakwerk bleve. Vanaaf de jaore 80 van de 20e ièw weurt 't vakwerkhoes es 'n volwaerdig hoes besjouwd en ies 't 'n gewild woonobject.
 
==Restauratie en renovatie==
Vanaaf de jaore 80 van de 20e ièw weurt 't vakwerkhoes es 'n volwaerdig hoes besjouwd en ies 't 'n gewild woonobject. Èvvel, bie 't restaurere en renovere weurt de oarsjprónkelike indeiling van o.a. vènstere en deure sóms geweld aangedoon.
 
==Versjteining en brandpreventie==
Tot in de 16e ièw waor vakwerkboew gans gewoon in bv [[Zitterd]] en [[Mestreech]]. Nao 'ne flinke brand, woabie 40 hoezer in vlamme opginge, moch d'r gein hout en leim miè gebruuk were veur de boew en gein sjtruè daker miè were toegepas. In [[Valkeberg]] en [[Meersje]] waor zoane brand de rae um in de 18e ièw reigelsj op te sjtèlle veur 't gebruuk van boewmateriale, de situering van 't [[bakhoes]] en 't soort daakbedèkking. In plaats van 't sjtruèdaak kaom 't pannedaak.
 
In [[Rimmesjtók|Reijmersjtok]] höbbe de gebreursj Laugs ziech toegelag op 't boewe in vakwerk. In de jaore 90 van de 20e ièw ies begoes met 't optrèkke van 'n vieftal neo-romantische vakwerkpande mèt toepassing van inheemse boewmateriale: maaskeie, breuksjtein, veldbrandsjtein, ouw deure en ouw panne.
Noe mooste de ope vakke nog opgevöld were. Ièrsj klemde me sjtaond tösje de raegele, zoa geneumde ''[[vietsj]]e'' (''vitsje'') (meistal eikehoute, gesjplete sjtekker van 4 cm breid). Daodoorheen woort mèt ''[[wietsj]]e'' (''witsje'') gevlochte. Good buigbaar vlechhout waore [[hazelaer]]e- en [[wiej]]ehout (wilg). Emes dae dat gedöldwerkske hièl good koes woort ‘ne ''vietsjelaer'' geneump.
 
Van de leim, dae waor euvergebleve van ’t oetsjachte van de kelder (20%), vermengk mèt sjtruè (80%) en get [[kalk]] en [[mès]] woort pratsj gemaak en dae [[klaene|klaende]] me tösje ’t riejwerk. Ièrsj de binnekant, vervolges de boetekant. Dan woort 't oppervlak glad gesjtreke (geplek). Daonao waor ’t hoes windvrie. Bie väöl rege sjpeulde dae leim waal wir gauw d'r oet en daorum woort de gevel in later jaore gewiet mèt kalk. De balke krege oarsjprónkelik dezelfde kleur. ’t Zjwertsele (zjwart verve) van de balke ies ’n modeversjiensel, dat o.a. ies euvergenómme van de vakwerkhoezer in de [[Eifel]].
 
Óndanks 't feit, dat de gevele mer zoan 10-12 cm diek zin, isolere ze eve good es 'n baksjteine moer van 35 cm. De aafgeloupe decenia woorte, bie renovatie, väöl vakke mèt baksjtein opgevöld. Allewiel weurt in sómmige gevalle wir gerestaureerd mèt 't echte riejwerk.
 
==Woa sjtoon vakwerkhoezer==
‘t Oudste Limburgse veurbeeld van vakwerk ies te zeen in [[Mestreech]]: ’ne gevel oet [[1406]]. De meiste vakwerkhoezer in Nederlands Limburg liegke in ’t [[Mergelland]], rónd [[Mechele (Nederlands Limburg)|Mechele]], [[Ieëpe|Ièpe]], [[Vols|Vaols]], [[Maer]], [[Groêselt|Grónsveld]] en [[Norbik|Noorbaek]]. Ouch in en rónd [[Sjènne]] en [[Nut]] ([[Tersjtraote]]) zint vakwerkhoezer bewaard gebleve. Euver de grens sjtoon optrèkskes in [[Belsj]] in de [[Voere (sjtrieëk)|Voorsjtreek]], op 't [[Duutsjland|Duutsj]] o.a. in de [[Eifel]] en in [[Frankriek]]: [[Normandie|Normandië]] en [[Alsace|Elzas]].
 
't Kempisch vakwerk haet hoag verticaal vakke en 't Duutsj, Elzasser en Normandisch vakwerk ies rieker in zien balkverdeiling en versering.
 
Um 'n idee te kriege van de woonsfeer en vreugere inriechting in zoan hoes, kènt me goon kieke in 't [[opelochmuseum]] van [[Bokriek]] bie [[Genk]] in [[Belsj]].
<gallery>
16.513

bewirkinge

Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/wiki/Speciaal:MobielVerschillen/185385"